Ekber GOŞALI

8 KASIM – ZAFERİN TARİHTEN GELECEĞE UZANAN UFUKLARI

 

(Altı yılın ışığında Azerbaycan, Türk dünyası ve bölgenin yeni gerçekliği)

Tarihin öyle günleri vardır ki takvimin tek bir gününe sığmaz; bir ulusun kaderini, bir devletin geleceğini, koca bir bölgenin siyasi-felsefi, askerî-kültürolojik, kısacası hayati manzarasını değiştirir. Böyle günler yalnızca geçmişte yaşanmış bir olay olarak kalmaz, aynı zamanda geleceğin başlangıcı olur. 8 Kasım, işte böyle altın bir gündür! O, Azerbaycan’ın devletçilik tarihinde olduğu kadar Türk dünyasının çağdaş hafızasında, bölgemizin jeopolitik düzeninde, hak ve adaletin yeniden tesis edileceğine inanan ulusların manevi dünyasında da kendine özgü bir yer (daha doğrusu, bir gökyüzü!) kazanmıştır.

2020 yılının 8 Kasım’ında Şuşa’nın işgalden kurtuluşuyla Azerbaycan, tarihî iradesinin, millî onurunun ve devlet kudretinin yeni bir aşamasına adım attı. Şuşa’nın kurtuluşu, 44 günlük Vatan Savaşı’nın askerî-siyasi kaderini belirleyici ölçüde tayin etti. İki gün sonra, 10 Kasım’da imzalanan malum Üçlü Bildiri ise savaş meydanında oluşan yeni gerçekliğin siyasi-hukuki ifadesine dönüştü.

Ancak 8 Kasım’ı yalnızca askerî bir zafer olarak değerlendirmek, onun tarihî boyutlarını daraltmak olurdu. Bu Zafer, her şeyden önce, adaletin güçle, gücün hukukla, hukukun ise millî iradeyle buluştuğu ender tarihî olaylardan biridir.

2020 Zaferimizin bir anda ortaya çıkan askerî üstünlüğün sonucu olmadığı açıktır. Onun arkasında yaklaşık otuz yıl süren işgal, bir milyona yakın mülteci ve zorunlu göçmenin kaderi, yıkılmış şehirler, harabeye çevrilmiş köyler, tahkir edilmiş tarihî-kültürel miras ve ihlal edilmiş uluslararası hukuk normları vardı.

Bu Zaferin arkasında aynı zamanda büyük bir sabır ve metanet, diplomatik kararlılık, ekonomik güçlenme, ordu yapılanması, millî dayanışma ve stratejik öngörü bulunuyordu.

Azerbaycan uzun yıllar boyunca özellikle barış ve müzakere yoluyla ilerlemeye çalıştı. Ancak BM Güvenlik Konseyinin bilinen kararları uygulanmadı, uluslararası arabuluculuk beklenen sonucu vermedi. Çünkü karşımızda duran, topraklarımızı işgal altında tutan taraf pervasızlaşmış, kendisini güçlü ellerin himayesinde güvende hisseder hâle gelmişti. Böylece Azerbaycan devleti, toprak bütünlüğünü yeniden tesis etmek amacıyla uluslararası hukukça tanınan egemenlik haklarını kullanma zorunluluğuyla karşı karşıya kaldı.

Cumhurbaşkanı, Muzaffer Başkomutan İlham Aliyev’in siyasi iradesi, Azerbaycan Ordusunun profesyonelliği, halkın sarsılmaz birliği ve şehitlerimizin fedakârlığı bu tarihî sonucu mümkün kıldı.

44 gün içinde Azerbaycan yalnızca askerî üstünlük kazanmadı; yıllar boyunca oluşturulmuş yenilgi psikolojisini, değişmez kabul edilen statükoyu ve işgalin kalıcı hâle getirilmesi girişimlerini de ortadan kaldırdı. Üstelik işgali kalıcılaştırma çabası yalnızca Ermenistan’ın ve dünya Ermeniliğinin meselesi değildi. İşgalci taraf, AGİT Minsk Grubu eş başkanlarından ve başka çevrelerden aldığı destekle, alıştığı işgal konforunun bozulmayacağından emin görünüyordu.

8 Kasım’ın büyüklüğü şuradadır: O gün Azerbaycan, topraklarıyla birlikte tarih karşısında kendi sözünü söyleme kudretini de geri kazandı.

Peki, bizim şanlı Zaferimizi farklı kılan nedir?

Dünya tarihi sayısız savaşlar, zaferler, seferler görmüştür. Ancak bütün zaferlerin manevi-siyasi mahiyeti elbette aynı değildir. Biz kendi toprağımızı kurtarmak için savaştık; bu, ihlal edilmiş hakkın yeniden tesis edilmesiydi.

Azerbaycan’ın Zaferi, kelimenin tam anlamıyla bir Zaferdir!

Amacımız işgale onurlu bir biçimde son vermekti. Azerbaycan’ın askerî stratejisinde meşru askerî hedeflerin vurulması, sivil halkın ve sivil altyapının korunması önemli bir ilke olarak ilan edilmişti. Savaş sırasında sivil kayıpların ve zararların da kayda geçtiği göz önünde bulundurularak, bu ilkenin önemini savaşın bütün gerçeklerini inkâr etmeden değerlendirmek gerekir. Burada esas mesele, Azerbaycan’ın ilan ettiği askerî amacın ve benimsediği yaklaşımın, sivil halkın ve sivil altyapının dokunulmazlığını gözeterek işgale son vermek olmasıydı.

Şuşa’nın kurtuluşu ise başlı başına bir askerlik sanatı, eşsiz bir kahramanlık örneğidir. Karmaşık dağlık arazide, geçilmesi güç güzergâhlarda, yüksek savaş azmi ve profesyonellikle elde edilen bu başarı, çağdaş dünya askerlik tarihinin en parlak sayfalarından biridir.

Ancak Zaferimizin bir başka ayırt edici özelliği daha vardır: Azerbaycan, galip geldikten sonra mağlup tarafın ebedî düşman olarak kalmasını stratejik bir hedefe dönüştürmedi. Tam tersine, barış gündemini öne çıkardı; bölgede ulaşım ve iletişim hatlarının açılmasını, ekonomik iş birliğini ve geleceğe yönelik ilişkilerin kurulmasını teşvik etti.

İşte bu, galibiyetin intikamcılığa dönüşmemesi, imar ve inşaya yönlendirilmesi demektir.

Başka bir deyişle, Azerbaycan’ın Zaferi yalnızca savaş meydanında kalmadı; savaş sonrasındaki tutum ve davranışlarla da anlamlandırıldı, yüceltildi. Böylesi bir yaklaşım, ulusumuzun ve devletimizin dayandığı ruhani-manevi, siyasi-felsefi mirasın özünden gelmektedir!

İşte, Zaferin üzerinden geçen altı yıl, inşa ve ihyaya; kurtuluştan yeniden dirilişe hizmet etmektedir. 2020’den 2026’ya uzanan yıllar, Azerbaycan için tarihî bir geçiş dönemidir.

2020 yılı toprakların büyük bölümünün işgalden kurtuluşuyla hafızalara kazındıysa, 2023 yılının eylül ayı da devlet egemenliğinin ülkenin bütün topraklarında yeniden tesis edilmesi bakımından bir sonraki belirleyici aşama oldu.

Böylece 8 Kasım’la başlayan yeni tarihî dönem, 2023’te yaşanan gelişmelerle devletçilik açısından daha bütünlüklü bir içerik kazandı.

Geçen altı yılın en önemli sonuçlarından biri de Büyük Dönüş’ün devlet politikasının başlıca yönlerinden birine dönüşmesidir.

Fuzuli, Zengilan, Laçın, Şuşa, Ağdam, Cebrayıl, Kelbecer ve diğer yurtlarımızda yürütülen yeniden imar ve inşa çalışmaları, altyapı projelerinin ötesinde; millî hafızanın, toplumsal hayatın, kültürel ortamın ve tarihî sürekliliğin yeniden canlandırılması sürecidir.

Yeni yollar, havalimanları, yerleşim alanları, okullar, sağlık kuruluşları, kültür merkezleri ve enerji altyapısı, kurtarılmış toprakların geleceğine yapılan yatırımlardır.

En önemlisi ise bir zamanlar doğup büyüdükleri yurtlardan koparılmış insanların ata-baba ocaklarına geri dönmesidir.

Toprak, üzerinde hayat yeniden başladığında gerçek anlamda yurt olur; yurt bilincine dönüşür, yüce duygular doğurur.

Büyük Dönüş’ün derin kültürolojik anlamı da tam burada yatmaktadır: Yıkılmış maddi çevreyle birlikte koparılmış manevi bağlar da yeniden kurulmaktadır.

Elbette bu sürecin henüz çözüm bekleyen meseleleri de vardır. Büyük Dönüş’ün nihai amacı, insanların doğup büyüdükleri topraklarda güvenli ve dolu dolu bir hayat kurmasıdır. Örneğin, bir milyon civarında olduğu belirtilen mayın ve patlamamış mühimmat sorunu henüz bütünüyle çözülebilmiş değildir. Çalışmaların tamamlanamaması bir yandan arazinin yapısı, genişliği ve mayınların çeşitliliğiyle ilgiliyse, diğer yandan eski işgalci tarafın eksiksiz ve güvenilir mayın haritalarını teslim etmemesiyle bağlantılıdır.

Biz, işte böylesine sorumsuz bir tarafla barış inşası sürecindeyiz! Barışın gereklerine uygun davranmayanlarla bu süreci ilerletmek, kimi zaman anlata anlata, öğrete öğrete; açıkçası, kimi zaman da onları barışın kurallarına uyum sağlamaya zorlayarak yol almayı gerektiriyor…

8 Kasım’ın bir başka özelliği ve güzelliği, Türk dünyasının ortak hafızasında tuttuğu yüce makamla ilgilidir. Evet, Zaferimiz Türk dünyasında da büyük manevi-siyasi yankı uyandırdı.

Bu Zafer bir kez daha gösterdi ki ortak tarih, dil, kültür ve manevi değerler, çağdaş stratejik dayanışmanın da önemli kaynaklarıdır.

Kardeş Türkiye’nin Azerbaycan’a gösterdiği kararlı siyasi ve manevi destek, Türk devletlerinin ve topluluklarının çeşitli düzeylerde sergilediği dayanışma, bütün Türk dünyasının düşünce ve duygu ikliminde yeni bir özgüven yarattı.

2021 yılında imzalanan Şuşa Beyannamesi, Azerbaycan-Türkiye müttefikliğinin yeni aşamasını resmîleştirdi. Azerbaycan’ın kültür başkenti Şuşa, Türk dünyasının çağdaş dayanışma sembollerinden biri olarak da yeni bir anlam kazandı.

Türk Devletleri Teşkilatının sonraki yıllarda genişleyen iş birliği gündemi, Orta Koridor’un artan stratejik önemi, taşımacılık, enerji, güvenlik ve kültür alanlarındaki bütünleşme imkânları, bu yeni tarihî ortamın önemli göstergeleridir.

Elbette bütün bu süreçleri yalnızca 8 Kasım’ın doğrudan sonucu saymak doğru olmaz; ancak Azerbaycan Zaferinin Türk dünyasında siyasi özgüveni güçlendirdiği, ortak hareket etme düşüncesine ilave bir ivme kazandırdığı inkâr edilemez.

8 Kasım, Türk dünyasına bir gerçeği yeniden hatırlattı: Ortak hafıza büyük bir servettir; ancak ortak irade, o serveti tarihî bir güce dönüştürür.

Bu anlamda Zaferimiz, bütün Türk dünyasının çağdaş siyasi-manevi yükseliş tarihinde kendine özgü bir yer tutmaktadır.

Bölge için yeni imkânlar açılmıştır. Biz hem savaşın hem de barışın galibi olmayı hak ettik.

Azerbaycan’ın Zaferinden sonra Güney Kafkasya’da yeni bir jeopolitik gerçekliğin oluştuğu inkâr edilemez.

Uzun yıllar savaş ve çatışma coğrafyası olarak tanınan bölgede iş birliği, taşımacılık bağlantıları, ekonomik bütünleşme ve kalıcı barış imkânları ortaya çıktı. Burada mesele yalnızca iki veya üç devletin iş birliği, hatta 3+3 formatındaki bölgesel iş birliği değildir; mesele iki kıtayı birbirine bağlayan ve harekete geçirilmesi son derece gerekli olan imkânlardır.

Azerbaycan’ın Ermenistan’a sunduğu barış ilkeleri ve ilişkilerin normalleştirilmesine yönelik girişimleri bu bakımdan büyük önem taşımaktadır.

2025 yılının ağustos ayında Washington’da varılan mutabakatlar ve barış anlaşması metninin paraflanması da uzun süreli çatışmadan hukuki-siyasi normalleşmeye geçiş bakımından önemli bir aşama oldu. Bununla birlikte, tam ve kalıcı barışın sağlanması hâlâ kararlı siyasi irade ve karşılıklı güven gerektirmektedir.

Burada Azerbaycan’ın yaklaşımının önemli bir felsefi boyutu vardır: Geçmişi unutmuyoruz ama geçmişin esiri de olmuyoruz!

Tarihî hafızayla geleceğe yönelik siyaset birbirini inkâr etmez. Tam tersine, adil barışın temeli tarihî gerçeklerin kabulünden, hukuka saygıdan ve gelecek kuşakların yeni çatışmalara mahkûm edilmemesinden geçer.

Azerbaycan’ın ortaya koyduğu barış gündeminin mahiyeti de işte bu perspektiften değerlendirilmelidir.

Galibiyetin büyüklüğü yalnızca mağlup edilen ordunun büyüklüğü, firarilerinin veya kayıplarının sayısıyla ölçülmez; onun gerçek tarihî değeri, zaferden sonra kurulan hayatın niteliği, yaratılan barış imkânları ve gelecek kuşaklara aktarılan manevi-siyasi mirasla belirlenir.

8 Kasım – tarihtir, hafızadır ve gelecek karşısında sorumluluktur!

Altı yıl önce Şuşa’da dalgalandırılan Azerbaycan bayrağı, askerî zaferin, millî iradenin, tarihî adaletin ve devletçilik sürekliliğinin sembolüdür.

Bugün Zaferimizin altıncı yıl dönümünü kutlarken yalnızca geçmişe bakmıyoruz; aynı zamanda kendimize soruyoruz: Bu Zaferin açtığı imkânlardan ne ölçüde yararlandık ve gelecek kuşaklara nasıl bir Azerbaycan, nasıl bir bölge, nasıl bir Türk dünyası bırakmak istiyoruz?

2020 yılının başlıca görevi topraklarımızı kurtarmak idiyse, 2026’nın ve sonraki yılların büyük görevi, o topraklarda sürdürülebilir bir hayat, güçlü bir ekonomi, zengin bir kültürel ortam ve güvenilir bir güvenlik sistemi kurmaktır.

Zaferin askerî aşaması tamamlanmıştır; ancak onun devletçilik, imar, inşa ve kültür düzleminde devam eden büyük bir misyonu vardır.

Biz bu Zaferi şehitlerimizin aziz hatırasına sadakatle, gazilerimizin fedakârlığına saygıyla, devletimizin geleceğine karşı sorumluluk bilinciyle yaşatmalıyız.

8 Kasım, ulusumuzun kendi tarihî kaderine sahip çıkma iradesini yeni bir aşamaya yükseltti. 8 Kasım’ı diğer tarihî zaferlerden ayıran başlıca özelliklerden biri de budur!

Bu Zafer bize gösterdi ki millî birlik, tarihî sonuçlar doğuran bir güçtür; devlet bağımsızlığı, onu koruma ve güçlendirme becerisidir; Vatan sevgisi ise eylem, fedakârlık ve inşa sorumluluğudur!

Nihayet 8 Kasım bize bir kez daha anlattı ki en büyük Zafer, kurtarılmış topraklarda geleceğin özgür, güçlü ve onurlu hayatını kurmaktır.

Altı yıl önce Azerbaycan tarih yazdı. Bugün ise o tarihin açtığı ufuklarda geleceğini inşa ediyor.

Zaferi hafızadan hayata, gururdan sorumluluğa, millî başarıdan evrensel değere dönüştürmekteyiz! Şuşa’dan başlayan o büyük manevi yükselişin gerçek devamı da budur!

8 Kasım, Azerbaycan’ın kendi özüne dönüşünün, Türk dünyasının ortak özgüveninin ve bölgemizde adil bir gelecek imkânının sembolüdür.

Zaferimiz kutlu, bayrağımız yüce, birliğimiz sarsılmaz olsun!

Şehitler ölmedi, Vatan bölünmedi!

DEVLETİMİZ ZEVAL GÖRMESİN!

Ekber GOŞALI

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu