GÜNDEM

ZAFERİN SÖZLE YAZILAN TARİHİ:

Tarihin öyle dönemleri vardır ki olaylar yalnızca kroniklere, devlet belgelerine ve askerî raporlara değil, aynı zamanda milletin ruhuna da yazılır. O dönemlerin kendi kahramanları, kendi bayraktarları, kendi söz ustaları olur. İnsanların bir kısmı tarihi yazar, bir kısmı onu yaşar, bir kısmı ise yaşananları gelecek kuşakların manevi hafızasına aktarır. Şair ve yazar Güləmail Murad, işte bu sonuncu misyonu büyük bir yurttaşlık sorumluluğuyla üstlenen kalem sahiplerindendir. Daha doğrusu, onun sanatında yaşamakla yazmak, hissetmekle hissettirmek, anmakla anılmak birbirinden ayrılmaz kavramlardır.

Güləmail Hanım hakkında düşünürken gözümüzün önüne yalnızca bir şair portresi gelmez. Onun şahsında öğretmeni, mühendisi, yazarı, toplumsal faaliyet insanını, şehit annelerinin acısını kendi yüreğinde hisseden duyarlı bir Azerbaycan kadınını ve bütün bunların ötesinde Vatan hafızasının nöbetini tutmaya çalışan fedakâr bir aydını görürüz. Aslında onun sanat yolculuğunu tek bir cümleyle nitelendirmek mümkündür: Güləmail Murad, Zafere giden yolun, Zafere ulaşmanın, Zafer sonrası kültürel yapılanmanın ve Büyük Dönüş’ün haritasını sözle çizmeye çalışanlardandır.

Feryattan Zafere uzanan söz yolu

Güləmail Murad’ın eserlerinin adlarını sırayla okumak bile başlı başına bir dönemin manevi öz geçmişini okumak gibidir: “Karabağ Feryadı”, “Vatan Sağ Olsun!”, “Dağlarda Şehit Sesi”, “Dönüş”, “Nisan Muharebeleri”, “Kahramanlık Yüksekliği”, “Günnüt Zaferi”, “Canını Vatana Sınır Eyledi”, “Savaş Yolları”, “Tovuz Muharebeleri”, “Zafername”, “Vatan Uğruna”, “Gurur Destanı”, “Cennetim Şuşa”, “Beş Yıldız” ve diğerleri…

Bu adlar rastgele seçilmiş konuların listesi değildir. Burada bir milletin feryattan umuda, umuttan direnişe, direnişten mücadeleye, mücadeleden Zafere doğru katettiği tarihsel yolun edebî izleri görülür.

Dikkat edelim: “Karabağ Feryadı” 2009’da, “Vatan Sağ Olsun!” 2012’de, “Dağlarda Şehit Sesi” 2014’te, “Dönüş” 2017’de, “Nisan Muharebeleri” 2018’de, “Günnüt Zaferi” ise 2019’da yayımlanmıştır. Bunların her biri, 2020 yılındaki büyük Zaferden önceki manevi direniş yıllarının söz anıtları niteliğindedir.

Burada ilgi çekici bir edebî-estetik düzenlilik vardır: Yazar, olayların peşinden yalnızca bir gözlemci olarak gitmez; olayların içindeki millî anlamı arar. O, savaşı yalnızca askerî bir harekât, şehitliği yalnızca telafisi mümkün olmayan bir kayıp, Zaferi ise yalnızca siyasi-askerî bir sonuç olarak görmez. Bunların her biri millî karakterin, tarihsel iradenin ve manevi bütünlüğün tezahürüdür.

Edebiyat bilimi açısından bu sanatın önemli yönlerinden biri, belgesel hafıza ile şiirsel hayal gücünün kesişme noktasında şekillenmesidir. Burada gazetecilik ve araştırmacı yazarlık gerçeğin, şiir duygunun, yurttaşlık bilinci ise anlamın taşıyıcısına dönüşür.

Böyle bir edebî üretimin değerini yalnızca sanatsal anlatım araçlarının zenginliğiyle ölçmek doğru olmaz. Onun önemli tarafı aynı zamanda hafıza oluşturmak, millî duyguları canlı tutmak ve şehitlerin adlarını unutulmazlığa kavuşturmak amacıdır.

Beş Yıldız – beş ışık, tek Vatan

Güləmail Murad’ın “Beş Yıldız” kitabı, onun uzun yıllardır sürdürdüğü vatansever edebî çalışmalarının dikkate değer örneklerinden biridir. Egemenliğimizin tam olarak yeniden tesis edilmesi uğrunda şehit düşen Ağstafalı Vatan evlatlarının aziz hatırasına ithaf edilen bu şiirsel ve belgesel nitelikli yayının adı da derin bir simgesel anlam taşımaktadır.

Yıldız, gökle yer arasında, deyim yerindeyse, manevi bir iletişim bağıdır. İnsan ömrü sona erebilir; ancak onun Vatan adına gösterdiği fedakârlık milletin hafızasında bir ışık gibi yaşamaya devam eder. Şehitlik kavramının manevi yüceliği de buradadır: Bir ömrün fiziksel sonu, millî varlığın manevi sürekliliğine dönüşür.

“Beş Yıldız” adında beş sayısıyla bütünlük, bireysel kaderlerle ortak millî hafıza arasında bir anlam köprüsü görmek mümkündür. Her yıldız kendi ışığıyla öne çıkar; ancak hepsi aynı Vatanın gökyüzünde parlar.

Bu eserin bir başka önemli özelliği de elektronik yayın olarak okuyuculara ulaştırılmasıdır. Yeni Yazarlar ve Sanatçılar Birliği’nin hayata geçirdiği, Azerbaycan Cumhuriyeti Sivil Toplum Kuruluşlarına Devlet Desteği Ajansı tarafından finanse edilen kültürel ve yenilikçi proje kapsamında yayımlanan elektronik sürüm, geleneksel anma edebiyatının yeni bilgi ve iletişim ortamına taşınması bakımından anlamlıdır.

Bu hususun ayrıca vurgulanması gerekir: Çağdaş dönemde millî hafızanın korunması yalnızca kitap yazmakla tamamlanmaz; o kitabın yeni kuşakların okuma alışkanlıklarına ve dijital kültür ortamına uygun biçimde erişilebilir olması da önemlidir.

Böylece şehitlerin hatırasına adanmış söz, kâğıt sayfalardan elektronik ortama geçer, coğrafi mesafeleri aşar, yeni okuyucu kitlelerine ulaşır.

Güləmail Hanım’ın Vatanın en yakın geçmişine, bugününe ve geleceğine yönelen bu kitabı, aynı zamanda hafızanın yaşatılması doğrultusundaki kültürel bir girişimin parçasıdır.

Ağstafa’dan başlayan, Azerbaycan’a yayılan sevgi

Güləmail Murad, 1950 yılında bugünkü Ağstafa ilinin Sadıqlı köyünde dünyaya gelmiştir. Onun yaşam yolu bilim, eğitim, emek ve edebiyat arasında ilginç bir bütünlük oluşturmuştur.

Eski Petrol-Kimya Enstitüsünde (bugünkü Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi) eğitim görmüş, mühendis ve öğretmen olarak çalışmış, uzun yıllar Gürcistan’da öğretmenlik yapmış, daha sonra Azerbaycan’da eğitim faaliyetlerini sürdürmüş bu hanım aydının edebî öz geçmişinde önemli bir özellik vardır: O, mesleki sorumluluğunu sanatsal sorumluluğundan ayırmamıştır.

Pozitif bilimlerin disiplini ile şiirin duygu dünyası onun yaşamında yan yana var olmuştur. Belki de bu nedenle Güləmail Hanım’ın kaleminde konuya bağlılık, olaylara sadakat ve insan kaderine duyarlılık özel bir yer tutmaktadır.

Doğduğu Ağstafa, onun için millî hafızanın başlangıç adresidir. Bu toprağın yetiştirdiği kahramanların kaderini kaleme alarak doğduğu yurda olan manevi borcunu da yerine getirir.

Ancak bu sevgi yerel sınırlarla kısıtlı değildir, elbette. Ağstafa’dan başlayan duygu Karabağ’a, Şuşa’ya, bütün Azerbaycan’a, hatta Türk dünyasının ortak tarihî ve kültürel coğrafyasına doğru genişler, genişler…

“Nuri Paşa Destanı”, “Sen Azerbaycan’sın”, “Cennetim Şuşa” gibi eserler de yazarın millî konuları daha geniş tarihsel ve kültürel bağlamda ele alma isteğini göstermektedir.

Bu bakımdan onun sanatında vatanseverlik; tarihe, dile, bayrağa, manevi mirasa ve ortak kadere sadakattir…

Zaferin de kendi edebiyatı vardır

Biz bazen Zaferin siyasi, askerî, diplomatik ve ekonomik sonuçlarından uzun uzun söz ederken onun edebî ve manevi sonuçlarına nispeten daha az dikkat gösteriyoruz. Oysa her büyük tarihsel olayın geleceğe aktarılabilmesi için söze ihtiyacı vardır.

Tarih, olayın ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini kaydeder; edebiyat ise o olayın insan ruhunda nasıl yaşandığını gösterir.

Tarih savaşın sonucunu yazar; edebiyat ise savaşçının annesinin bekleyişle geçirdiği geceyi, evladın babasına söyleyemediği sözü, bir köyün kahramanını nasıl andığını yaşatır.

İşte burada Güləmail Murad gibi yazarların edebî misyonu açıkça görülmektedir.

İsa Muğanna’nın bereketli toprağında doğan, onlarca yıl “Kaval Sesi”ne kulak veren, İsmayıl Şıhlı’nın “Cephe Yolları”nı sayfa sayfa inceleyen; ayrıca Süleyman Rüstem’in “Anne ve Postacı”sını, Ahmet Cemil’in “Can Nine, Bir Masal Anlat”ını, Bahtiyar Vahabzade’nin “Yeşil Çimen, Ağaç Altı, Bir de Demli Çay”ını, kısacası Azerbaycan şair ve yazarlarının “Alev Saçan Satırlar”ını okuyup öğrenen, bunlardan etkilenen Güləmail Murad, savaş edebiyatı alanında zengin bir edebî mirasa sahip toplumun arzu ve özlemlerinin yeni dönemdeki anlatıcısı olma yoluna tesadüfen çıkmamıştır.

Sınır bölgesinde doğup yetişen, “Vatanın kıyıda kalmış yerleri”nde soydaşlarımıza ders veren, Karabağ’ın işgalinin acısını yüreğine işleyip defterine aktaran bir anne başka ne yazabilirdi ki?..

O, kahramanlık konusuna yalnızca zaferin görkemli tarafından yaklaşmaz. Kitaplarının adlarında bile acıyla gurur, kayıpla manevi yücelik, hasretle dönüş yan yana durur.

“Karabağ Feryadı”ndan “Zafername”ye uzanan yol, aslında Azerbaycan toplumunun manevi ruh hâlindeki değişimi de ifade etmektedir. Bir zamanlar hasret ve feryatla dile gelen duygular, daha sonra gururun ve dönüşün ifadesine dönüşmüştür.

Burada bir inceliği de unutmayalım: Zafer edebiyatı yalnızca övgü ve yüceltme edebiyatı olmamalıdır. O, aynı zamanda düşünce, çözümleme, manevi muhasebe ve gelecek karşısında sorumluluk edebiyatı olmalıdır.

Şehit hakkında yazmak, yalnızca onun adını anmakla sınırlı değildir; onun uğruna canını feda ettiği değerlerin özünü gelecek kuşaklara anlatmak demektir.

Güləmail Murad’ın uzun yıllara yayılan edebî çalışmalarına bu ölçütle yaklaştığımızda, onun fedakârlığının toplumsal ve kültürel anlamı daha açık biçimde görülmektedir.

Bayrak, Zafer ve kadın kaleminin manevi kudreti

8 Kasım – Zafer Günü ve 9 Kasım – Devlet Bayrağı Günü, birbirini tamamlayan iki büyük millî ve manevi gündür.

Zafer, bayrağın yüceliğini koruyan iradenin zaferidir. Bayrak ise o iradenin tarihsel, hukuki ve manevi simgesidir.

Bir günün diğerinin hemen ardından gelmesi, sanki halkımızın tarihsel kaderinde de kendine özgü bir anlam kazanmaktadır: Önce Zaferin gururu, ardından devletçiliğin kutsal simgesine saygı…

Bu iki günün arifesinde Güləmail Murad’ın sanatına bakmak özel bir anlam taşımaktadır. Çünkü onun kaleminde bayrak yalnızca renklerin ve simgelerin birleşimi değildir.

Bayrak; şehidin son bakışı, annenin duası, askerin yemini, öğretmenin öğrettiği Vatan sevgisi, şairin sözle koruduğu manevi sınırdır.

Azerbaycan kadını tarih boyunca hem yaşamın sürekliliğinin hem manevi direnişin hem de millî hafızanın taşıyıcısı olmuştur. Güləmail Murad, bu geleneğin çağdaş edebî temsilcilerinden biri olarak dikkat çekmektedir.

O, şehit annesinin acısını bir kadın duyarlılığıyla hissetmeye, Vatan kahramanlığını yurttaş kararlılığıyla ifade etmeye çalışır.

Bu iki özelliğin – duyarlılık ile kararlılığın – birleşmesi, onun edebî portresini tamamlayan temel çizgilerdendir.

Bir ömrün manevi adresi

Güləmail Hanım’ın edebî çalışmaları yalnızca askerî ve vatanseverlik konularıyla sınırlı değildir. Lirik şiirleri, farklı türlerdeki kalem denemeleri, haiku ve vaka türlerine yönelmesi, eserlerinin çeşitli dillere çevrilmesi onun edebî ilgi alanlarının genişliğini göstermektedir.

“Güldüm Yana Yana”, “Senli Sensiz”, “Geceleri Yıldızlar Üzerime Dökülür”, “Ruhumun Kanatları”, “Ben Bulut Gözlü, Sen Yağmur” gibi kitapları, yazarın duygu ve düşünce dünyasının başka katmanlarını da tanıtmaktadır.

Bununla birlikte, onun edebî öz geçmişindeki en sürekli çizgilerden biri Vatan, kahramanlık ve millî hafıza konusudur.

Elbette çok sayıda kitap yazmak, tek başına edebî olgunluğun yegâne ölçütü sayılamaz. Edebî değer; eserin içsel şiirsel nitelikleri, düşünsel yeniliği, dil ve üslup özellikleriyle belirlenir. Ancak bir konuya uzun yıllar boyunca kararlılıkla bağlı kalmak, tarihsel olayları izlemek, insan kaderlerini hafızadan silinmeye bırakmamak, başlı başına bir yurttaşlık hizmetidir.

Güləmail Hanım’ın bu samimi hizmeti takdire değerdir.

Onun Azerbaycan Yazarlar Birliği’nin Askerî-Vatanseverlik Komisyonunda yer alması, eğitim ve toplumsal faaliyetleri, çeşitli edebî ve kültürel ödüllere layık görülmesi de yaşam yolunun bu yönünü tamamlamaktadır.

Ancak bana göre onun en büyük manevi ödülü, hakkında yazdığı kahramanın adının unutulmaması, acılı ailelerin kendi dertleriyle baş başa kalmadıklarını hissetmeleri, genç okuyucunun Vatan kavramını daha derinden kavramasıdır.

Edebiyatın belki de en samimi hizmeti, insana ve değerlere gösterdiği saygı ve duyarlılık tam da budur.

Güləmail Hanım’ın yaşamına ve sanat yolculuğuna baktığımızda bir gerçek daha açık biçimde ortaya çıkmaktadır: Vatana hizmet etmenin yalnızca tek bir yolu yoktur.

Kimi sınırda nöbet tutar, kimi sınıfta geleceğin askerini, mühendisini, bilim insanını yetiştirir, kimi de kalemiyle milletin hafızasını korur.

O, yaşamının farklı dönemlerinde bu hizmetlerin birkaçını kendi faaliyetlerinde birleştirmiştir.

Hanım yazarın kalemi Karabağ hasretini de yazmıştır, Nisan Muharebelerinin kahramanlığını da, Günnüt başarısını da, Tovuz Muharebelerini de, büyük Zaferin gururunu da…

Bunun yalnızca bir konu sıralaması olmadığı açıktır. Bu, bir aydının kendi milletinin kaderine uzun soluklu sadakatidir.

Şimdi – Zafer Günü ve Devlet Bayrağı Günü arifesinde – bu sadakatin manevi değeri daha derinden hissedilmektedir.

Şuşa’da dalgalanan üç renkli bayrağımızın ışığında şehitlerimizin, gazilerimizin ve onların aziz ailelerinin hatıralarını yaşatan her samimi sözün ayrı bir yeri vardır.

Vatana gönül vermiş, Orduya, Zafere ve Aydınlık Geleceğe gönül vermiş Güləmail Hanım’ın “Beş Yıldız”ı da o ışıktan pay alan, o ışığı geleceğe taşımaya çalışan eserlerdendir.

Kaleminizin mürekkebi kurumasın, sözünüzün ışığı azalmasın, gönlünüzdeki Vatan sevgisi yeni eserlere dönüşsün!

Çünkü Zaferin tarihi de hafızası da yaşamalıdır. O hafızanın yaşatılmasında ise yazarlara büyük sorumluluk düşmektedir.

Vatanın sınırlarını kahramanlar korur; Vatanın manevi sınırlarını ise hafıza, kültür ve söz.

Şehitlerimizin ruhları şad, Zaferimiz ebedî, Bayrağımız daima yüce olsun!

Ekber GOŞALI

 

 

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu